{"id":1510,"date":"2018-10-29T12:43:27","date_gmt":"2018-10-29T11:43:27","guid":{"rendered":"http:\/\/bb.demo.millstudio.pl\/wordpress\/koza-ciele-czy-owca-czyli-rozterki-wspolczesnego-kopisty\/"},"modified":"2018-10-29T12:43:27","modified_gmt":"2018-10-29T11:43:27","slug":"koza-ciele-czy-owca-czyli-rozterki-wspolczesnego-kopisty","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/barbarabodziony.pl\/fr\/koza-ciele-czy-owca-czyli-rozterki-wspolczesnego-kopisty\/","title":{"rendered":"Koza, ciel\u0119, czy owca – czyli rozterki wsp\u00f3\u0142czesnego kopisty"},"content":{"rendered":"

Wykonanie kopii ca\u0142ej karty pergaminowej z r\u0119kopisu, czy dokumentu zawsze wi\u0105\u017ce si\u0119 z dylematem :jakiego pergaminu u\u017cy\u0107, \u017ceby praca by\u0142a zbli\u017cona do orygina\u0142u?<\/p>\n

<\/p>\n

Muzeum Narodowe w Krakowie zleci\u0142o mi wykonanie kopii rozmaitych dokument\u00f3w w ramach projektu: “Przesz\u0142o\u015b\u0107 -przysz\u0142o\u015bci – remont i wyposa\u017cenie Muzeum Ksi\u0105\u017c\u0105t Czartoryskich \u2013 Muzeum Narodowe w Krakowie w celu udost\u0119pnienia unikatowej kolekcji”.<\/p>\n

B\u0119d\u0105c pierwszy raz w Bibliotece Czartoryskich, gdzie wszystkie te \u201ezlecone\u201d manuskrypty s\u0105 przechowywane, zacz\u0119\u0142am od \u2018inspekcji\u2019 samego materia\u0142u, kt\u00f3ry zosta\u0142 u\u017cyty do poszczeg\u00f3lnych r\u0119kopis\u00f3w. Postanowi\u0142am dobra\u0107 odpowiedni pergamin por\u00f3wnuj\u0105c orygina\u0142 z pergaminami, kt\u00f3re s\u0105 dost\u0119pne na rynku. Zadanie z pocz\u0105tku wydawa\u0142o si\u0119 proste\u2026 Ot por\u00f3wnam, dobior\u0119 i zam\u00f3wi\u0119 w\u0142a\u015bciwy.<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

Fot. B. Bodziony, por\u00f3wnanie pr\u00f3bek pergaminu z Pontyfika\u0142em Cio\u0142ka<\/p>\n

Pracuj\u0105c od 10 lat na pergaminie zgromadzi\u0142am wcale poka\u017an\u0105 kolekcj\u0119 rozmaitych pergamin\u00f3w, cz\u0119sto zosta\u0142y mi z nich jedynie ma\u0142e fragmenty, ale za to bardzo r\u00f3\u017cnorodne. Pochodz\u0105 one od francuskich, angielskich i polskich producent\u00f3w. Okaza\u0142o si\u0119, \u017ce mimo posiadania setek skrawk\u00f3w pergaminowych nie znajduj\u0119 ani jednego, kt\u00f3ry ca\u0142kowicie odpowiada\u0142by por\u00f3wnywanemu orygina\u0142owi. Jak jeden pasowa\u0142 kolorem, to nie grubo\u015bci\u0105. Jak dobra\u0142am grubo\u015b\u0107, to wygl\u0105d powierzchni zupe\u0142nie si\u0119 nie zgadza\u0142. Sytuacja patowa.<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

Fot. B. Bodziony skrawki pergaminowe<\/p>\n

Zacznijmy wi\u0119c od pocz\u0105tku: karta pergaminowa jest wykonana ze sk\u00f3ry. Po pierwsze, okre\u015blenie z jakiego zwierz\u0119cia pochodzi\u0142a sk\u00f3ra w oryginalnych r\u0119kopisach okaza\u0142o si\u0119 zadaniem, kt\u00f3re mnie przeros\u0142o.\u00a0 <\/span>Czasami da si\u0119 to okre\u015bli\u0107 po wygl\u0105dzie sk\u00f3ry (na przyk\u0142ad wsp\u00f3\u0142czesny pergamin kozi ma cz\u0119sto bardzo wyra\u017anie zaznaczone pory po mieszkach w\u0142osowych), cz\u0119sto jednak jest to zadanie niemo\u017cliwe, przynajmniej dla kogo\u015b, kto nie produkuje pergaminu, a tylko na nim pracuje. Postanowi\u0142am \u201ew\u0142\u0105czy\u0107\u201d do bada\u0144 eksperta.\u00a0 <\/span>Poniewa\u017c chyba nie ma bardziej znanego na \u015bwiecie producenta pergaminu od zak\u0142adu Williama Cowely\u2019a, chwyci\u0142am za s\u0142uchawk\u0119\u00a0 <\/span>i wybra\u0142am numer zak\u0142adu Williama Cowley\u2019a w Anglii.<\/p>\n

Rozmowa okaza\u0142a si\u0119 niezwykle pouczaj\u0105ca. Nigdy tak wnikliwe i tak d\u0142ugo nie dywagowa\u0142am o pergaminach, poruszaj\u0105c kwestie, o kt\u00f3rych nawet nie wiedzia\u0142am, \u017ce istniej\u0105. Nie ukrywam, \u017ce pr\u00f3bowa\u0142am pana Paul\u2019a Wright\u2019a, g\u0142\u00f3wnego managera skusi\u0107 obietnic\u0105 \u015bwietnego piwa, aby przyjecha\u0142 do Krakowa i sam obejrza\u0142 dokumenty. Kt\u00f3ry\u017c Anglik odm\u00f3wi dobrego piwa? Rzeczywi\u015bcie obietnica by\u0142a kusz\u0105ca, niestety ilo\u015b\u0107 zam\u00f3wie\u0144 kt\u00f3re mia\u0142 do realizacji nie pozwoli\u0142a na takie wycieczki. Sprawa musia\u0142a zosta\u0107 za\u0142atwiona telefonicznie i listownie. Pan Wright zwr\u00f3ci\u0142 mi uwag\u0119 na jeden z aspekt\u00f3w, kt\u00f3ry musia\u0142 mie\u0107 znaczenie przy wyborze pergaminu. W Anglii je\u015bli zam\u00f3wienie by\u0142o dla kr\u00f3la, czy arystokraty to pergamin prawie zawsze by\u0142 welinem ( czyli ze sk\u00f3ry ciel\u0119cej) najlepszej jako\u015bci. Czyli to, dla kogo zam\u00f3wienie mia\u0142o by\u0107 wykonane, mog\u0142o determinowa\u0107 wyb\u00f3r sk\u00f3ry.<\/p>\n

Czy aby na pewno jednak by\u0142 to wyb\u00f3r sk\u00f3ry w zale\u017cno\u015bci od zwierz\u0119cia , czy mo\u017ce po prostu wyb\u00f3r jako\u015bci sk\u00f3ry, niezale\u017cnie od rodzaju zwierz\u0119cia? Jeszcze wr\u00f3c\u0119 do tego dylematu.<\/p>\n

W zasadzie w \u015bredniowieczu i p\u00f3\u017aniej rzemie\u015blnicy mieli do wyboru najcz\u0119\u015bciej sk\u00f3ry ciel\u0119ce, kozie lub owcze. Tego typu sk\u00f3ry mogli zakupi\u0107 od pergaminist\u00f3w.<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

Sprzedawcy pergaminu, Bolonia, University Library, Cod. Bonon. 963, f. 4 oraz rulony w magazynie wsp\u00f3\u0142czesnego producenta pergaminu – >William Cowley<\/p>\n

Pergamini\u015bci byli cz\u0119sto wyspecjalizowani w wyrabianiu sk\u00f3r okre\u015blonego gatunku. Wiemy przyk\u0142adowo, ze wi\u0119kszo\u015b\u0107 bolo\u0144skich pergamin\u00f3w pochodzi\u0142a ze sk\u00f3r kozich, a paryskich – ze sk\u00f3r ciel\u0119cych lub owczych. Wyb\u00f3r w\u0142a\u015bciwej sk\u00f3ry zale\u017ca\u0142 od kilku czynnik\u00f3w. Po pierwsze od wielko\u015bci ksi\u0119gi, czy dokumentu; ze sk\u00f3ry ciel\u0119cej mo\u017cna by\u0142o zrobi\u0107 najwi\u0119ksze karty. Dlatego skryba, kt\u00f3ry mia\u0142 wykona\u0107 wielk\u0105 ksi\u0119g\u0119 ch\u00f3row\u0105 raczej szuka\u0142 sk\u00f3r ciel\u0119cych. Po drugie istotne by\u0142o jakiego rodzaju jest to zam\u00f3wienie \u2013 czy zwyk\u0142y podr\u0119cznik dla np. paryskiego studenta z XIV wieku, czy luksusowy modlitewnik dla prominentnej osobisto\u015bci. Podr\u0119cznik nie musia\u0142 by\u0107 wykonany na najlepszym i najdro\u017cszym materiale, gdy tymczasem zam\u00f3wienie na przyk\u0142ad dla biskupa paryskiego wi\u0105za\u0142o si\u0119 raczej z pergaminem wy\u017cszej klasy. Istotne by\u0142o te\u017c, czy w ksi\u0119dze b\u0119dzie du\u017co dekoracji malarskich, gdy\u017c te wymaga\u0142y materia\u0142u dobrej jako\u015bci. Cz\u0119sto by\u0142o to wi\u0119c kwesti\u0105 pieni\u0119dzy-je\u015bli zleceniodawca chcia\u0142 mie\u0107 \u201ena bogato\u201d, to wybiera\u0142 najbardziej cenione delikatne sk\u00f3ry, cienkie i bardzo bia\u0142e. Tego typu sk\u00f3ry wybierano np. do ma\u0142ych luksusowych modlitewnik\u00f3w, kt\u00f3re by\u0142y popularne w p\u00f3\u017anym \u015bredniowieczu.<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

fot. Schecter Lee , Godzinki Klaudii francuskiej (MS M.1166), The Morgan Library<\/p>\n

Pierwsze trzy dokumenty, kt\u00f3rych kopie mia\u0142am wykona\u0107 dla Muzeum Narodowego, s\u0105 r\u0119kopisami powsta\u0142ymi w kluczowych momentach historii lub dla wybitnych osobisto\u015bci. Kwestia oszcz\u0119dno\u015bci na cenie pergaminu nie wchodzi\u0142a tutaj w gr\u0119. Jeden z r\u0119kopis\u00f3w zwi\u0105zany jest z Erazmem Cio\u0142kiem, biskupem p\u0142ockim, sekretarzem kr\u00f3la Aleksandra Jagiello\u0144czyka. Kolejny, cho\u0107 nie \u015bredniowieczny, ale wykonany na pergaminie jest zwi\u0105zany z ksi\u0119ciem W\u0142adys\u0142awem Czartoryskim za\u0142o\u017cycielem Muzeum Czartoryskich w Krakowie.<\/p>\n

Trzeci pergamin to dokument Ho\u0142du Pruskiego, zawieraj\u0105cy traktat zawarty mi\u0119dzy kr\u00f3lem Zygmuntem I Starym<\/a> a Albrechtem Hohenzollernem<\/a>, ostatnim wielkim mistrz<\/a>em zakonu krzy\u017cackiego<\/a>. Jednym s\u0142owem s\u0105 to produkty luksusowe dla luksusowego klienta. I taki pergamin postanowi\u0142am kupi\u0107 na moje kopie.<\/p>\n

Zrobi\u0142am pr\u00f3bki pergamin\u00f3w determinuj\u0105c trzy cechy ka\u017cdego z orygina\u0142\u00f3w : grubo\u015b\u0107 pergaminu, kolor i g\u0142adko\u015b\u0107. Takie pr\u00f3bki wys\u0142a\u0142am wraz z opisem do dw\u00f3ch producent\u00f3w w Anglii i Francji maj\u0105c nadziej\u0119, \u017ce uda im si\u0119 dobra\u0107 co\u015b podobnego.<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

Fot. B. Bodziony: pr\u00f3bki pergamin\u00f3w wys\u0142ane do producent\u00f3w<\/p>\n

Wracaj\u0105c do kwestii jako\u015bci pergaminu chc\u0119 przywo\u0142a\u0107 na koniec bardzo ciekawe badania, kt\u00f3re opublikowano w 2015 roku. Badacze pochylili si\u0119 oni nad znan\u0105 spraw\u0105 niezwykle g\u0142adkich i bia\u0142ych pergaminowych kart XIII wiecznych Biblii, kt\u00f3re zdumiewaj\u0105 swoj\u0105 cienko\u015bci\u0105.<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

Fot. www.smu.edu<\/a>, Biblia, Pary\u017c ok. 1250, Bridwell Library, BRMS 6<\/p>\n

Niekt\u00f3rzy badacze twierdzili, \u017ce tak\u0105 jako\u015b\u0107 sk\u00f3r mo\u017cna by\u0142o uzyska\u0107 wy\u0142\u0105cznie z nienarodzonych zwierz\u0105t, lub bardzo ma\u0142ych (np. kr\u00f3lik\u00f3w). Ju\u017c Daniel V. Thompson negowa\u0142 t\u0119 teori\u0119, jednak jak wiemy pogl\u0105d ten by\u0142 powielany w wielu tekstach na temat pergaminu.<\/p>\n

W 2015 roku zesp\u00f3\u0142 badaczy przebada\u0142 ponad 500 r\u0119kopis\u00f3w , w tym grup\u0119 72 XIII-wiecznych biblii prezentuj\u0105c zaskakuj\u0105ce wyniki. Badanie polega\u0142o na przebadaniu protein pobranych nowoczesn\u0105, nieinwazyjn\u0105 metod\u0105 ekstrakcji elektrostatycznej.<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

Fot. David Keys : Pobieranie pr\u00f3bki z r\u0119kopisu<\/p>\n

Okaza\u0142o si\u0119 \u017ce 68 % biblii zosta\u0142o sporz\u0105dzonych ze sk\u00f3r ciel\u0119cych, 6 % ze sk\u00f3r doros\u0142ych owiec, a 26 % ze sk\u00f3r doros\u0142ych k\u00f3z. Okazuje si\u0119, \u017ce rzemie\u015blnicy tego czasu ( badania dotyczy\u0142y okresu ok. 1220 \u2013 1300) doszli do perfekcji w produkcji zdumiewaj\u0105co cienkiego pergaminu u\u017cywaj\u0105c do tego, nie sk\u00f3r z nienarodzonych zwierz\u0105t, a zwyk\u0142ych du\u017cych sk\u00f3r ze zwierz\u0105t doros\u0142ych. Wymaga\u0142o to maestrii w precyzyjnym okre\u015bleniu czasu k\u0105pieli materia\u0142u w wodzie wapiennej, st\u0119\u017cenia produkt\u00f3w u\u017cytych do mieszanki oraz pieczo\u0142owito\u015bci w dalszej obr\u00f3bce cienkiej sk\u00f3ry. Po wyp\u0142ukaniu naci\u0105gano j\u0105 na drewnian\u0105 ram\u0119, a po wyschni\u0119ciu polerowano.<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

Pergamini\u015bci przy pracy: po lewej – Christoph Weigel, St\u00e4ndebuch, 1698; po prawej pracownik w zak\u0142adzie Williama Cowley\u2019a. Jak wida\u0107 technika pozosta\u0142a taka sama.<\/p>\n

To pokazuje, \u017ce wysokiej jako\u015bci produkt, o po\u017c\u0105danej cienko\u015bci mo\u017cna by\u0142o wykona\u0107 za pomoc\u0105 umiej\u0119tnej obr\u00f3bki z wielu rodzaj\u00f3w sk\u00f3ry. Nie zawsze wi\u0119c mo\u017cemy powiedzie\u0107 \u2018na oko\u2019 z jakiego zwierz\u0119cia dany pergamin zosta\u0142 sporz\u0105dzony.<\/p>\n

Do dzi\u015b nie rozstrzygn\u0119\u0142am czy orygina\u0142y, kt\u00f3rych kopie mia\u0142am wykona\u0107 by\u0142y sk\u00f3rami ciel\u0119cymi, kozimi czy mo\u017ce owczymi. Niemniej producenci przys\u0142ali mi znakomite pergaminy, kt\u00f3re u\u017cy\u0142am do wykonania kopii, ale o tym wi\u0119cej nast\u0119pnym razem.<\/p>\n

 <\/p>\n

Bibliografia<\/p>\n

Daniel V. Thompson, The Materials and Techniques of Medieval Painting, 1956<\/p>\n

\u00a0<\/span>Artyku\u0142 dotycz\u0105cy bada\u0144 z 2015 r.\u00a0: https:\/\/www.pnas.org\/content\/pnas\/112\/49\/15066.full.pdf<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Wykonanie kopii ca\u0142ej karty pergaminowej z r\u0119kopisu, czy dokumentu zawsze wi\u0105\u017ce si\u0119 z dylematem :jakiego pergaminu u\u017cy\u0107, \u017ceby praca by\u0142a zbli\u017cona do orygina\u0142u?<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"blog-page.php","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[10],"tags":[],"class_list":["post-1510","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-blog-fr"],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/barbarabodziony.pl\/fr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1510","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/barbarabodziony.pl\/fr\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/barbarabodziony.pl\/fr\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/barbarabodziony.pl\/fr\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/barbarabodziony.pl\/fr\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1510"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/barbarabodziony.pl\/fr\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1510\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/barbarabodziony.pl\/fr\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1510"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/barbarabodziony.pl\/fr\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1510"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/barbarabodziony.pl\/fr\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1510"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}